Şeftali (Prunus persica L. Batsch) ve onun bir varyetesi olan nektarinin (Prunus persica var. nucipersica) anavatanı Çin’dir. Günümüzde farklı ekolojilerde taze tüketim ve meyve suyu sanayii için yetiştirilir; 25-45 kuzey ve güney enlemleri arasında geniş bir yayılış gösterir.
Şeftali ve Nektarinin Kökeni ve Yayılışı
Tarihsel akış, Orta Asya’nın yüksek dağlarından eski göç yollarıyla Buhara, Keşmir ve İran’a, oradan Anadolu üzerinden Avrupa’ya uzanır.
Tür daha sonra Yunanistan, Fransa ve İspanya’da yer bulmuş, 16. yüzyılın sonunda Amerika’ya taşınmıştır. Bu rota, şeftali ve nektarinin iklim esnekliğini ve pazar çeşitliliğini açıklayan doğal bir arka plan oluşturur.
Türkiye’de Yetiştiriciliğin Yayılımı ve Projelerin Etkisi
Türkiye, Akdeniz ülkeleri ve dünya ölçeğinde şeftali yetiştiriciliğinde belirgin bir sıçrama yapmıştır. Çukurova’da ilk şeftali–nektarin adaptasyon çalışmaları 1988’de Prof. Dr. N. Kaşka ve Prof. Dr. A. Küden tarafından başlatılmıştır.
Çukurova Üniversitesi’nin 1987–1998 arasında Güneydoğu Anadolu’da yürüttüğü GAP çalışmaları bölgeye şeftaliyi kazandırmış; KKTC Tarım ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı ile ortak TAGEP projeleri sayesinde 2000’den itibaren KKTC’de şeftali, kayısı, erik, badem ve elma gibi türlerin yetiştiriciliği artmıştır.
Şeftali ve nektarin yetiştiriciliği Doğu Anadolu’daki birkaç il hariç ülkenin büyük kısmında; Orta Karadeniz’de kısmen, İç Anadolu geçitlerinde ve Göller Yöresi’nde üretim yapılmaktadır.
Olgunlaşma Takvimi ve Bölgesel Sıralama
Türkiye’de olgunlaşma ekseni Akdeniz, Ege ve Marmara olarak birbirini izler. Akdeniz’de Nisan sonu–Mayıs başında başlayan hasat, Ege’de Haziran-Temmuz dönemine taşınır; Marmara’da 10-20 Ağustos’ta doruğa ulaşır.
Toroslar’ın 1200-1500 metre rakımlı kesimlerinde hasat 20 Ekim’e kadar uzayabilir. Bu ardışık takvim, taze tedariki sezon boyunca sürdürülebilir kılar ve üreticinin pazara kesintisiz ürün sunmasını sağlar.
Erkencilik Avantajı ve Örtüaltı İhracat Stratejisi
Akdeniz’in erkenci iklim penceresi, şeftali ve nektarin için belirleyici bir rekabet üstünlüğü yaratır. Bölgede örtüaltı yetiştiricilik çiçeklenme ve hasadı öne çekerek ihracatta stratejik değer üretir; erken dönemde sınırlı arzın yakalandığı fiyat diliminde Türk üreticisinin pazarlık gücünü artırır. Bu yapı, şeftali yetiştiriciliğinin Türkiye’de geniş alanlara yayılmasını desteklerken, nektarin üretimini de taze tüketim ve sanayi kanallarında daha görünür hale getirir.
