Kültüre alınmış meyve ağacı türlerinin tamamında olduğu gibi, sert çekirdekli meyve gübrelemesinde de bahçenin tesisi sırasında gerçekleştirilen tesis gübrelemesi, ağaçlar tam verime yatana kadar yapılan fidan gübrelemesi, ağaçlar tam verime yattıktan sonra uygulanan verim gübrelemesi gibi farklı gübreleme uygulamaları mevcuttur.

Bu nedenle, bu üç bitki besleme faaliyetini ayrı ayrı değerlendirmek ve söz konusu bu dönemlerde yapılacak uygulamaları, ağaçların içinde bulundukları döneme göre seçmek oldukça önemlidir.

Ayrıca, özellikle hem meyve tutumu ve kalitesini artırmak hem de oluşabilecek kalsiyum, demir noksanlığı gibi sorunları ortadan kaldırmak için yapraktan gübrelemeye ihtiyaç duyulabilir.

Dolayısıyla hem genel amaçlı hem de kalsiyum ve demir noksanlıkları gibi spesifik sorunları ortadan kaldıracak yaprak gübresi uygulamaları ile ilgili bilgilere sahip olunması da oldukça önemlidir.

Bilindiği üzere, yetiştirilecek meyve türü, kullanılan anaç, anacın üzerine aşılanan çeşit gibi faktörler de besin elementleri alımı üzerinde etkilidir. Ancak bu gibi farklılıklar her bir anaç ve anacın üzerine aşılanan çeşit birlikteliği için üretim aşamasında detaylı olarak ortaya konulması daha doğru bir yaklaşım olur.

Bununla birlikte, her bir canlı organizmada olduğu gibi meyve ağaçlarında da yaprakların, dalların ve meyvelerin her bir birim ağırlığınca ihtiyaç duyulan besin elementleri ve/veya birim meyve ağırlığının üretimi için gerekli besin elementi miktarları belirli sınırlar içerisinde bilinmektedir. Bu nedenle, her ne kadar farklı sert çekirdeklilerden birim alandan alınan verimler farklılaşsa da, her bir birim verim için gerekli besin miktarının benzer olacağı düşünülerek verim gübrelemesinde belirli bir verim hedefinde meyve üretimi için gerekli saf besin elementlerine göre hazırlanan program verilecektir.

Dünya üzerinde yaşanması olası su yetersizliği, var olan su kaynaklarımızın daha ekonomik kullanımını zorunlu kıldığından damla sulama sistemleri oldukça yaygınlaşmaktadır. Bu sebepten, bu bölümde verilecek örnek gübreleme programı damla sulama ile gübreleme sistemine uygun olarak verilecektir.

Fidan Dikiminde Toprak Hazırlığı ve Gübreleme

Fidan dikimi yapılmadan önce, daha önce de belirtildiği gibi toprağın pH değerini en uygun aralığa getirmek oldukça önemlidir. Fidan dikim çukurları açıldıktan sonra çukurların dip kısmına toprağın özelliklerine göre dere kumu, iyi yanmış hayvan gübresi ve fidan başına (dikim sıklığına göre) 75-100 g triple süper fosfat (TSP) veya diamonyum fosfat (DAP), 75-100 g potasyum sülfat karıştırarak dikim yapılır. Yarı bodur çeşitlerde ise 50 g TSP, 50 g potasyum sülfat karıştırılarak uygulanır. Toprağın organik madde miktarı az ise verim yaşına kadar sıra aralarında yeşil gübre bitkisi yetiştirerek yeşil gübreleme yapılması faydalı olur. Dikim yılından sonra fidan yaşına göre gübreleme yapılır.

Fidanlarda Yaşa Göre Gübreleme Yöntemleri

Fidan gübrelemesinde bitki yaşına göre gübreleme yapıp, ağaçları tam verim dönemine sağlıklı biçimde hazırlamak oldukça önemlidir. Her ne kadar, verim çağına kadar çiçek ve meyve tutumu çok az olacak olsa da bitkilerin tam verimden önce fosfor ve potasyum gibi besin elementleri ile yeter düzeyde içermeleri onların tam verim çağında yaşayabilecekleri verim ve kalite sorunlarının giderilmesine yardımcı olacaktır.

Çizelge 1’de, 3 yaşına kadar sert çekirdekli meyvelerde yapılacak fidan gübrelemesinde kullanılabilecek gübrelere ve dozlarına ilişkin bir örnek yer almaktadır.

Meyve Ağaçlarında Verim Dönemi Gübreleme Programı

Yukarıda da ifade edildiği gibi, bu kısımda damla sulama ile gübreleme sistemine uygun, 2-3 ton meyve (verim) için örnek bir program verilecektir. Beklenen her bir ton fazla verim için verilen miktarlar %15 artırılırak, her bir ton eksik verim için ise %15 azaltılarak uygulanabilir. 

Programda, ağaçların taç izdüşümünün altına gelecek şekilde göz kabarmasından önce toprağa gömülen taban gübresi ve çiçeklenme-yaprak dökümü öncesi arasındaki dönemde damla sulama sistemi aracılığı ile uygulanan üst gübrelemeleri yer almaktadır.

Elbette ki yapılacak toprak testleri ve bitki analizlerine göre hazırlanacak gübreleme programının en doğrusu olacağı da unutulmamalıdır.

Taban gübresi olarak, hafif bünyeli potasyum içerikleri düşük topraklarda 15.15.15 (çinkosu düşük topraklarda çinkolu formu tercih edilmelidir) dekara 40 kg olacak şekilde ve toplam uygulanacak miktar dekardaki ağaç sayısına bölünerek damlatıcıların altına gelecek biçimde uygulanıp kökleri zedelemeyecek biçimde toprağa karıştırılmalıdır.

Ağır bünyeli ve potasyum içeriği yüksek topraklarda ise 40 kg 15.15.15 gübresinin yerine dekara 30 kg olacak 20.20.0 gübresi (çinkosu düşük topraklarda çinkolu formu tercih edilmelidir) aynı şekilde uygulanmalıdır. Elbette ki burada verilen gübreler birer örnek olup, özellikle taban gübresi dediğimiz ve gözler kabarmadan önce verilen gübreler, benzer saf besin içeriklerini sağlayacak biçimde suda çözünebilir gübreler kullanılarak yine damlatıcılar aracılığıyla verilebilir.

Çiçeklenme sonrasında damla sulama sistemi ile uygulanacak gübrelerin formları, uygulama dozları ve zamanları ise Çizelge 2’de özetlenmiştir.

Çizelge 3’de ise, taban ve üst gübresi olarak hafif ve ağır bünyeli topraklarda uygulanacak saf azot, fosfor ve potasyum dozları hesaplanarak ayrı ayrı verilmiştir.

Meyve Ağaçlarında Yaprak Gübreleme Uygulamaları

Ağaçların kış soğuklarına dayanıklılıklarını ve meyve tutumlarını artırmak amacıyla, hasat sonrası MKP gibi fosfor ve potasyum içeriği yüksek (%52 P2O5 + %34 K2O) bir gübre yapraktan besleme oldukça önemlidir. Söz konusu bu gübrenin yaprak uygulanması için, hasattan sonraki dönemde 100 litre suda 1 kg MKP, 100 g çinko sülfat (ZnSO4.7H2O) veya çinko-EDTA ve 100 g borik asit (H3BO3) eritilerek 10-15 gün ara ile uygulanabilir.

Özellikle kiraz meyvelerinde yağış sonrası oluşabilecek çatlamaları gidermek için içeriğinde kalsiyum bulunan bir yaprak gübrelemesi oldukça faydalı sonuçlar doğuracaktır. Bu amaçla, 100 litre suda 1 kg kalsiyum nitrat (%15.5 N + %26 CaO), 50-75 g borik asit (H3BO3), 100 g çinko sülfat (ZnSO4.7H2O) veya çinko-EDTA eriterek meyve tutumu tamamlandıktan sonra 8-10 gün ara ile yapraktan gübreleme yapılması gerekir.

Sürgün ucundaki yapraklarda sararmalar görülüyorsa yapraktan 100 litre suda 150 g %13 FeEDTA ile 2-3 kez yaprak uygulaması yapılır.